اعتیاد به رسانه و راهکارها

تصور کنید فرزندتان روزانه چندساعت از بهترین سال های زندگی اش را در دنیای رسانه میگذراند، در دنیایی که هیچ وقت خسته نمیشود، هیچ محدودیتی ندارد و همیشه برایش هیجان و لذت فوری دارد. ولی آیا چنین جایی میتواند جای بازی با دوستان ، تجربه های واقعی و رشد طبیعی ذهن و خلاقیت کودک را بگیرد؟

چرا کودکان جذب رسانه میشوند و به آن اعتیاد پیدا میکنند؟

1-پاداش فوری مغز

یکی از دلایل اصلی وابستگی کودکان به رسانه ترشح دوپامین در مغز است.”دوپامین”هورمونی است که در هنگام پاداش یا تجربه لذت بخش ترشح میشود.

شاید برایتان این سوال پیش بیاید که خیلی از کارهای لذت بخش و مفید وجود دارد چرا کودک جذب آنها نمیشود؟

رسانه بویژه بازی های ویدیویی شبکه های اجتماعی، انیمیشن ،محرک سریع هستند و با انجام آنها به سرعت مغز دوپامین ترشح میکند درحالیکه ورزش ، ساز زدن ،کتاب یا و مشابه آن نیاز به تلاش و یا فکر کردن دارد و لذت آن دیرآیند است پس مغز لذت لحظه ای و آنی رسانه را به آنها ترجیح میدهد.

2- جذاب نبودن خانه

جذاب نبودن خانه و عدم سرگرمی یکی از دلایلی است که کودک به سراغ رسانه میرود. معمولا سرگرم کردن خود برای کودکان سخت است و آنها به سراغ دم دست ترین و راحت ترین سرگرمی یعنی گوشی یا تلویزیون میروند.

3- الگو نامناسب

روزانه چندبار گوشی خود را چک میکنید؟ شاید با خود بگویید من اصلا اهل گوشی نیستم ولی وقتی دقیق شوید مچ خود را میگیرید که در طول روز چندین بار سراغ گوشی میروید حتی در تایم های کوتاه چند ثانیه ای ، فرقی نمیکند ساعتهای طولانی پای گوشی بنشینید یا فقط چندبار گوشی را به تایم های “سی ثانیه” چک کنید که جمعا میشود؛ بهر حال فرزندتان شما را چندین بار درحال استفاده از گوشی میبیند.

 

4- جذاب نشان دادن رسانه

از وقتی کودکمان به دنیا می آید ما مدام در حال گرفتن عکس و فیلم از او هستیم. و وقتی بزرگتر میشود شعر و کلیپ های جذاب دانلود میکنیم و فرزندمان را با او سرگرم میکنم حتی خیلی وقتا برای آرام کردن او فیلم هایی که در گوشی دارم به او نشان میدهیم این کار کودک را متوجه جذابیت رسانه میکند و به مرور وابسته آن میشود.

5- عدم وجود قوانین

کودک مثل راننده ای است که تازه پشت فرمان نشسته است و جاده و قوانین آن را بلد نیست. اگر چراغ قرمز، تابلو ها ،خط کشی نباشد بی هدف و خطرناک رانندگی میکند. رسانه نیز همینطور است کودک برای مدیریت و استفاده درست از آن نیاز به قوانین و محدودیت های ما دارد.

 

آسیب های اعتیاد به گوشی برای کودکان

 

• از بین بردن خلاقیت

اعتیاد به گوشی می‌تواند خلاقیت کودکان را کاهش دهد، زیرا بیشتر محتوای دیجیتال به‌صورت آماده در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد و فرصت کمتری برای فکر کردن و خیال‌پردازی باقی می‌گذارد.
کودکانی که زمان زیادی را با گوشی می‌گذرانند، کمتر به بازی‌های خلاقانه مانند نقاشی، ساختن، قصه‌گویی و بازی‌های تخیلی می‌پردازند.
این فعالیت‌ها نقش مهمی در رشد تفکر خلاق دارند.
همچنین گوشی مغز را به دریافت سریع و مداوم محرک‌ها عادت می‌دهد؛ در نتیجه کودک تحمل کمتری برای تفکر عمیق و حل مسائل پیدا می‌کند.
از سوی دیگر، استفاده بیش از حد از گوشی فرصت تجربه‌های واقعی و کشف محیط اطراف را کاهش می‌دهد.
مجموع این عوامل می‌تواند به مرور زمان رشد خلاقیت کودک را محدود کند.

• اختلال خواب

استفاده از گوشی و سایر صفحه‌نمایش‌ها می‌تواند خواب کودکان را مختل کند. نور آبی ساطع‌شده از صفحه نمایش، ترشح هورمون ملاتونین (هورمون تنظیم‌کننده خواب) را کاهش می‌دهد و به‌هم‌ریختگی چرخه خواب را به دنبال دارد. همچنین محتوای جذاب و تحریک‌کننده گوشی باعث افزایش فعالیت ذهنی کودک و دشوار شدن به خواب رفتن می‌شود. استفاده از گوشی پیش از خواب می‌تواند زمان خواب را به تأخیر انداخته و کیفیت خواب را کاهش دهد. تداوم این وضعیت ممکن است بر رشد، یادگیری و سلامت جسمی و روانی کودک تأثیر منفی بگذارد.

 

• کاهش تمرکز و حافظه

مغز برای تمرکز طولانی مدت نیاز به تمرین دارد. درست مثل عضله ای که با ورزش قوی میشود. وقتی کودک بیشتر وقتش را با رسانه ها میگذارند که محتوای کوتاه و سریع دارند یا مدام درحال بالا پایین کردن شبکه های اجتماعی و عوض کردن کانال تلویزیون است . مغز عادت میکند که توجه را فقط برای چند دقیقه روی محتوای کوتاه نگهدارد و نمیتواند برای زمان طولانی روی یک موضوع تمرکز کند.

 

• افزایش تحریک پذیری

برخی از بازی ها و ویدیو های صحنه های سریع ، صداهای بلند و تغییرات ناگهانی دارند ؛ این محرک های شدید باعث میشود سیستم عصبی کودک مدام در حالت “هوشیاری و آماده باش” باشد.

 

• آسیب به سیستم عملکرد و تصمیم گیری

قسمت جلویی مغز (قشرپیش پیشانی) مسول تصمیم گیری ، برنامه ریزی، کنترل تکانه و توجه است.

این بخش تا اواخر نوجوانی در حال رشد است. وقتی کدوک زمان زیادی را صرف رسانه میکند ، این بخش کمتر درگیر میشود. به جای تصمیم گیری آگاهانه ، مغز عادت میکند بر اساس “هیجان لحظه ای” عمل کند. و این باعث تصمیم گیری های عجولانه و واکنش های هیجانی شدید میشود.

 

• بلوغ زودرس

برخی محتوای رسانه ای ( به خصوص ویدیوها و تصاویر با بار جنسی یا الگوهای ظاهری بزرگسالانه) باعث تحریک روانی میشود و فشار روانی بیش از سن شان به آنها میدهند ،در نتیجه بیشتر در معرض بلوغ زودرس یا تغییرات جسمی قرار میگیرند.

 

راهکارهای مدیریت استفاده کودکان از تلفن همراه و رسانه

1-الگو سازی

کودکان بیشتر از طریق مشاهده و تقلید یادمیگیرند نه نصیحت و سخنرانی! اگر شما چندین بار در روز برای استفاده غیر ضروری گوشی به دست میگیرید نمیتوانید کودکتان را از استفاده ی آن منع کنید.

برای اینکه الگوی مناسبی برای فرزندتان باشید اوقات فراغت خود را با تفریحات غیر رسانه ای مثل نقاشی ، ورزش ،ساخت لگو و کتاب بگذرانید.

2- قانون و محدودیت

برای استفاده از رسانه قانون مشخص و ثابتی بگذارید. و همه روزه حتی زمانیکه شما خونه نیستید یا فرزندتان مهمانی میرود باید اجرا شود. تسلیم گریه کودک نشوید چون یادمیگیرد میتواند با گریه قانون را تغییر دهد.

مشخص کنید( چه زمانی؟ چه مدت ؟ چه برنامه ای؟) را میخواهد ببیند.

3-یک منظوره جلوه دادن رسانه

از رسانه برای کارهای ضروری استفاده کنید . آن را وسیله سرگرمی و تفریح جلوه ندهید.

حتی برای آلارم گذاشتن سعی کنید از گوشی استفاده نکنید و ساعت های زنک دار را جایگزین آن کنید.

4-داشتن روتین روزانه

همانطور که اشاره کردیم بیشتر اوقات کودکان به سراغ رسانه می آیند چون راه دیگری برای سرگرم کردن خود بلد نیستند. به کودکتان مسولیت بدهید و برای زمان خواب، بازی ، نوشتن تکالیف، رسیدگی به نظافت، همکاری در امور خانه مثل (آشپزی، جارو کشیدن و شستن ظرفها…)برنامه ریزی کنید. اگر کودک برنامه ای مشخص برای رسیدگی به کارهای شخصی داشته باشد زمان کمی برای رسانه باقی میماند.

5-صحبت درباره مضرات استفاده از گوشی

با زبان قصه، کلیپ های وآزمایشات علمی یا صحبت با یک متخصص به کودک توضیح دهید که استفاده زیاد از رسانه چه مضرراتی دارد.کودکان وقتی علت موضوعی را درک میکنند تمایل بیشتری به همکاری دارند.

 

کلام آخر

رسانه بخش جدایی ناپذیر زندگی امروز است، اما استفاده بی حد و مرز میتواند مهارت های شناختی، هیجانی و اجتماعی کودک را تحت تاثیر قرار دهد.والدین با الگوی مناسب بودن، قانون گذاری روشن و فراهم کردن جایگزین های جذاب میتوانند به کودک کمک کنند تا استفاده از رسانه را مدیریت کند.